Filosofiske synsmåtar

(Filosofiske) synsmåtar 1: Naturen, samfunnet og mennesket

Skal ein tru miljø- og klimaideologane, er menneska herre over naturen, og framtida for den skøyre planeten Tellus ligg heilr i våre hender. Dette synet byggjer på ei oppfatning av at der finst ein grunnleggjande motsetnad mellom menneske og natur og at det mese menneska tek seg til, er skadeleg for det som blir kalla miljøet.

Olav H. Aarrestad.

Ein vil freista syna at heilt slik er det ikkje. Av di utleggingane er meinte å gå over fleire nummer av Friheten, vil ein ikkje kvi seg for oppattakingar. Ein tanke treng ofte å meltast like grundig som mat i kumagane, meinte Nietzsche. og det krev at same tingen vert drøfta fleire gonger. I hovudsak vil ein stø seg på Marx, mne mange andre filosofar og tenkjarar er også gode å ty til. Mennesket Mennesket er biologisk, fysiologisk og anatomisk sett eit produkt av naturen.

Det har enno ikkje liukkast nokon å framstilla sæd eller eggstokkar kunstig, berre naturlege prosessar er i stand til det. Som alt organisk liv er livet til einskildmennesket avgrensa og prega av stadium som går over i kvarandre; samansmelting av sædcelle og egg, liv som foster, fødsel, vokster, vaksi liv, aldring og død. Kvar art av organisk liv har ein levealder med ei øvre naturleg grense. For menneske ser denne ut til å vera kring 120 år. .

Ein har ikkje veldokumentert høgare tal for noko individ. Det har vorti stilt spørsmål når det gjeld alderen til ho som lenge vart rekna som den lengstlevande, franske Jeanne Louise Calment, som skulle ha levt til ho vart over 122 år. Det er ikkje umogleg at det i røynda var dotter hennar som tok på seg identiteten til mora då denne kan ha døydd kring 1934, for å nyta godt av alderspensjonen hennar mv. .

Medisinske framsteg og generelle levevilkår i velorganiserte menneskesamfunn har monaleg auka den gjennomsnittlege levealderen , men har likevel ikkje kunna utvida grensa for maksimal levealder Dei prosessane som går føre seg i menneskekroppen, svarer stort sett til dei ein finn hjå pattedyr. Hjå det friske mennesket går naturen sin gang utan medviten innverknad frå det ein kunne kalla over-eget. Eller som Nietzsche sa det. Medvitet er det sist utvikla hjå mennesket og difor langt frå fullkomi. Om medvitet skulle styra blodomlaupet, matmelting, andinga osb., ville det nok snøgt koma til kaos.

Det som i første omgang skilde menneske ut ifrå dyr, var fysiologiske føresetnader. Med hendene var mennesket i stand til å bruka og laga reidskapar. Evna til å bruka reidskapar kan ein og finna hjå dyr, men først og fremst dei som liknar mennesket mest, nemleg apar. Mennesket har langt større hjernekapasitet enn apar, men ein skal vera klar over at det er mindre skilnad på hjernen til ein ape og eit menneske enn mellom ein ape- og ein insekthjerne. Det kvalittative hoppet ser ein først ved utviklinga av medvitet, evna til refleksjon over seg sjølv og utanverda. Mange vil hevda at denne evna ikkje kan utvikla seg utan språk. 

Ei må tru at språk og medvit har utvikla seg dialektisk, det er nemleg vandt å sjå korleis ein kan gjera seg klåre tankar utan ord. Utan språk kan det ikkje dreia seg om anna enn impulsar, instinkt og kjensler. Når medvitet blandar seg opp i naturens verk, finn ein tendens hjå sume til heilt å vilja frigjera sg frå det organiske og biologiske. Det er dei som meiner dei er "fødde i feil kropp," trur seg tilhøyra det motsette kjønet. .Å tala om hemafrodittisme hjå menneske i denne meining er ikkje dekkjande. Med hemafroditt meiner ein i regelen eit individ som anten skiftar kjøn gjennom tid; sekvensiell henafrodittisme (reker og mange akvariefiskar), eller samtidig hemafrodittisme (meitemarkar og sniglar). Noko slikt finst ikke naturleg hjå menneske. 

Det dreier seg heller om ufullstendig kjønsutvikling som ikkje gjer individet i stand til korkje å øksla seg eller føda, eller om personar som fysisk sett er vanskeleg å plassera, blant anna idrettsstjerner som i røynda kan tilhøyra det andre kjønet biologisk sett. Innafor kvinneirdrotten kan det i sume tilfelle dreia seg om medviti fusk. I våre dagar er det ein tendens til å lata "følt kjøn" koma framom biologisk kjøn, og kirurgien vert teken i bruk, ofte med nedslåande resultat. Nokre, så vel menn som kvinner, har mothug mot å ha eit bestemt kjøn, og sume feministar taler nedsetjande om å vera ein fødemaskin ol. og gjev uttrykk for at dei ikkje ynskjer å få born. Dette synspunktet kan skifta over tid. Parring hjå pattedyr vert stimulert av syn, lukt og kroppskontakt. Hjå mennesket har av sosiale og historiske årsaker menneskelukt heller ein negativ effekt. Ein kan undra på om barnet vert avvvendt naturleg reaksjonar på t.d. lukt og smak gjennom ei oppseding full av ord som ekkelt, fy opg æsj. Den grunnleggjande livsforma for menneska kan ha vori polygami med ein hann og fleirre hoer (jfr. apar). 

Dette kan ha gått over til stammeliv der born i stor mon var eit ansvar for stamma etter at mora slutta med amming. I lause seksuelle tilhøve utan faste par var farskapen vanskeleg å fastsetja, og mannen kjende seg ikkje serskilt knytt til eige biologisk avkom. .

Den vidare oppsedinga av gutane vart såleis ei sak for den mannlege delen av stamma medan kvinnene tok seg av jentene. Det er slike tilhøve ein fann og delvis framleis finn i indianarstammer med minimal kontakt med den moderne sivilisasjonen. .I heile Afrika har vel ein meir "moderne" livsstil, irekna mobiltelefon nådd fram over alt.